A sustentabilidade ambiental como novo motor transversal do crecemento rexional

Nun informe publicado recentemente, o proxecto EURE, financiado por Interreg Europe analiza o uso dos fondos FEDER asignados para o desenvolvemento de políticas urbanas en dez áreas temáticas clave e ofrece un conxunto de recomendacións para o futuro da política urbana da UE. Ao sinalar a sustentabilidade medioambiental como unha nova forza impulsora transversal do crecemento rexional, o informe suxire que a nova política de cohesión debería incluír "acordos verdes", é dicir, acordos asinados non só polas rexións e a UE, senón tamén polas autoridades locais e os actores empresariais para redefinir a economía e impulsar o desenvolvemento

Cunha previsión a 2050 de que máis do 80% da súa poboación viva en áreas urbanas, Europa é un continente altamente urbanizado. Estas áreas urbanas considéranse tanto a fonte como a solución aos desafíos económicos, ambientais e sociais actuais. Isto require unha resposta axeitada e unha gobernabilidade eficiente. En consecuencia, a UE vén de desenvolver varios instrumentos e programas, como a Nova Axenda Urbana para a UE (adoptada en 2016), a nova Carta de Leipzig (adoptada en 2020).

Os socios do proxecto EURE, financiado por Interreg Europe, centran o seu traballo nun destes instrumentos, o Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional (FEDER), destinado a fortalecer a cohesión económica e social na Unión Europea corrixindo os desequilibrios entre as súas rexións. Así, investigan como se están a utilizar os fondos FEDER destinados ao desenvolvemento de políticas urbanas e como se poden mellorar nos territorios cubertos polo proxecto. Os resultados do seu traballo veñen de ser compilados nun informe que hoxe ve a luz, titulado: “Por unha calidade de vida mellor e sustentable nas cidades europeas”.

Análise da intervención europea en diferentes áreas

O informe ofrece unha descrición xeral das razóns polas que a UE está e debe seguir intervindo nas zonas urbanas, así como como os actores das zonas urbanas perciben a intervención da UE. Baséase na profunda experiencia dos socios do proxecto EURE que proveñen de 9 países e cubren 480 cidades e unha poboación de máis de 10 millóns de habitantes da Unión Europea. O informe contén información importante sobre o estado da técnica na UE sobre:

• Uso sustentable do solo e rexeneración urbana
• Xestión da auga
• Xestión de residuos e economía circular
• Transición enerxética
• Mobilidade urbana sustentable
• Calidade do aire e ruido
• Adaptación ao cambio climático
• Crecemento verde e eco-innovación
• Inclusión social
• Gobernabilidade para o desenvolvemento urbano sustentable e a participación da sociedade civil

Ademais, o informe ilústrase con 55 boas prácticas sobre historias de éxito en Europa en cada unha das diferentes temáticas abordadas polo estudo, incluíndo 10 prácticas sobre ITIs – Investimentos Territoriais Integrados – aplicadas con éxito ao desenvolvemento urbano sustentable.

15 recomendacións para a futura Política Urbana Europea

O informe conclúe cunha serie de recomendacións á Comisión Europea para ser consideradas na implementación do próximo Reguamento relativo ao financiamento da UE no marco do período de programación dos fondos estruturais de 2021-27. Cubren catro áreas: como debería ser a futura política urbana da UE; Recomendacións para cada unha das temáticas de política urbana; Financiamento; Gobernabilidade.

Mentres exploran como debería ser a futura política urbana da UE, os socios de EURE salientan a importancia da sustentabilidade medioambiental, que debe entenderse como un marco de referencia transversal da política de cohesión non só como un elemento importante para salvagardar os recursos naturais e garantir un proceso de desenvolvemento que é compatible cos desafíos do cambio climático. A sustentabilidade ambiental é unha verdadeira forza impulsora do crecemento rexional. A nova política de cohesión, de acordo con cada proceso de planificación rexional, deberá incluír “acordos verdes”, é dicir, acordos asinados non só polas rexións e a UE, senón tamén polas autoridades locais e os actores empresariais para redefinir a economía e impulsar o desenvolvemento.

As outras recomendacións principais son:

1. A nova política urbana debería fomentar e apoiar financeiramente a redución da expansión urbana descontrolada.
2. Débese alentar a todas as cidades e grupos de cidades a ter estratexias e plans de acción a longo prazo para implementar medidas para: asegurar o subministro de auga no futuro; Reducir o risco de inundacións e a contaminación da auga subterránea.
3. Todas as Cidades e grupos de Cidades deben implementar as accións necesarias para acadar os obxectivos marcados no Paquete de Economía Circular. Pero non deberían estar sós no proceso, deberían dispoñer de asesoramento e apoio financeiro nacional e europeo para fomentar as accións urbanas.
4. As cidades e os grupos de cidades deberían reforzar as súas medidas de eficiencia enerxética, integrando na maior medida posible as enerxías renovables.
5. Promover a mobilidade urbana intermodal sustentable a través de intervencións dirixidas a mellorar as accións de mobilidade urbana sustentable e o desenvolvemento de soluciónes de infomobilidade e transporte intelixente para un mellor uso dos servizos e a infraestrutura de servizos por parte da cidadanía.
6. As cidades e os grupos de cidades deberían aplicar o paquete de políticas de aire limpo da Comisión Europea, incluído un programa de aire limpo para Europa que estableza obxectivos para 2020 e 2030, adoptado en 2013; e siga as orientacións proporcionadas na Comunicación "Unha Europa que protexe: Aire limpo para todos", adoptada en 2018.
7. As cidades e os grupos de cidades deberían aplicar a Directiva Ambiental sobre Ruido (2002/49/EC)
8. Promover a adaptación ao cambio climático, a prevención de riscos e a resiliencia ante desastres a través de intervencións de prevención.
9. As cidades e os grupos de cidades deben promover a inclusión social. Débeselles recomendar, animar e apoiar para que preparen e implementen Plans de Acción de Inclusión Social para os territorios, que inclúan medidas de financiamento para crear economía local e emprego.
10. As cidades e grupos de cidades deben fortalecer a biodiversidade, a infraestrutura verde e azul na contorna urbana e reducir a contaminación a través de intervencións dirixidas a crear infraestruturas verdes na área urbana.
11. Incrementar o apoio financeiro nacional e da UE ás cidades, en particular ás cidades máis pequenas, que poden ser consideradas líderes de AUF - Áreas Urbanas Funcionais, e involucrar as cidades máis pequenas arredor delas nun sistema policéntrico. Polo tanto, a asignación de fondos estruturais da UE debe aumentarse nos programas operativos polo menos ao 10%, a prezos correntes utilizando a facilidade da asignación real que é de polo menos o 8%.
12. No futuro, as cidades e os grupos de cidades deberían reforzar a gobernabilidade mediante conceptos de desenvolvemento como as cidades intelixentes e a gobernabilidade coa participación da sociedade civil no proceso de toma de decisións.
13. Incluír no futuro, co propósito de organizar o plan e a xestión urbana nas rexións policéntricas nacionais, as AUF de 20.000 ou máis habitantes de maneira que estas AUF poidan acceder a fondos europeos para a política urbana europea en forma de ITI.
14. Reflexionar sobre a conveniencia de crear un novo nivel NUTS IV, especialmente para contar con estatísticas axeitadas para a Política Urbana. A evolución urbana vén de xerar unha transformación na escala que deu lugar a diferentes figuras (comarcas, aglomeracións urbanas…). Porén, non existe información precisa nin uniforme sobre este nivel administrativo que poida ser utilizada para deseñar a Política Urbana.
15. Que a Comisión Europea recomende que as ITI se utilicen no vindeiro período de programación da UE 2021-27 como instrumento principal para o Desenvolvemento Urbano Sustentable. As ITI deben fomentarse non só para as áreas urbanas, senón tamén para as áreas urbanas funcionais. Neste caso, as ITI tamén deben fomentarse para as áreas urbanas funcionais transfronteirizas.

O informe  “Por unha calidade de vida mellor e sustentable nas cidades europeas”, así como un resumo executivo do mesmo están dispoñibles na web do proxecto EURE.