Artigo de opinión de Xoán Vázquez Mao, secretario xeral do Eixo Atlántico
Nos EUA existía —non sei se aínda existe— un xogo que popularizou a película Rebeldes sen causa. O xogo consiste nunha carreira de dous coches cara a un abismo, onde perde quen primeiro salta fóra do coche. O resultado obvio é que, a maior parte das veces, un dos condutores cae polo cantil co coche, e nalgúns casos mesmo caen os dous. Esa sería a metáfora do que aconteceu, ou quizais deberiamos dicir vén acontecendo, en Portugal dende hai ano e medio, é dicir, dende a marcha de António Costa.
O resumo do que ocorreu onte é a continuidade de Portugal polo camiño da ingobernabilidade e da inestabilidade política, ao que se lle engade a perigosísima deriva do voto portugués cara ao populismo de extrema dereita, que, a día de hoxe, todo indica que será consolidado polo voto inmigrante como xefatura da oposición. O Partido Socialista pasou dunha cómoda maioría absoluta a unha terceira posición que o achega á insignificancia, na que xa están instalados CDU e o Bloque de Esquerdas, e todo isto nun vertixinoso prazo de tres anos.
Esta situación, e o perfil dos actuais dirixentes, apunta a que Portugal pode ir despedíndose do milagre económico que protagonizou tras o traumático rescate. A conclusión non ofrece moitas máis alternativas, nin hai que ser un Einstein da análise política para vela. Así pois, a pregunta é como se chegou a isto, e aí a situación si que merece unha reflexión máis ampla.
En primeiro lugar, os erros do Partido Socialista: primeiro coa xestión da crise que empuxou a Costa a marchar; segundo, coa vitoria da ala radical personificada en Pedro Nuno, co seu perfil pouco empático, a súa manifesta incapacidade política, da que fixo gala ao longo deste último ano; e finalmente, o erro, inmenso erro, de non saber integrar á ala moderada do seu partido tras a súa vitoria no congreso.
Pero se hai un erro moito máis grande, de alguén que para sempre debe ser asociado ao ascenso da extrema dereita e á inestabilidade na que Portugal quedou instalado, é o do Presidente da República, Rebelo de Sousa, cando forzou eleccións en Portugal tras a marcha de Costa, no canto de convidar a formar goberno a outro candidato proposto polo Partido Socialista, respectando así a maioría absoluta que apenas un ano antes lle dera o electorado.
Por outra banda, á escasa simpatía de Montenegro hai que sumarlle o canibalismo tradicional do PSD, que, inmerso nunha longa tradición xa cronificada de guerras internas, só lle deu unha oportunidade a Rui Rio, defenestrándoo despois. Ninguén en Portugal dubida de que se hoxe Rio fose o candidato, mesmo se o fose hai un ano, os resultados serían ben distintos e Portugal estaría hoxe no camiño da estabilidade cun primeiro ministro centrista.
Rui Rio, a quen coñezo ben porque foi presidente do Eixo Atlántico, é unha persoa dunha honradez paradigmática, mesmo diría que obsesiva, e que, enfrontado a António Costa, perdeu as eleccións (Costa foi alcalde de Lisboa e Rio, do Porto, o que sería como se o alcalde de Barcelona se presentase a presidente do goberno en España fronte a un alcalde de Madrid —que fose un bo alcalde, por suposto). E outra cousa moi distinta sería Rui Rio fronte a Pedro Nuno.
Non hai que esquecer que Montenegro presenta unha moción de confianza porque se ve salpicado nun escándalo de corrupción, o que obviamente non parece afectarlle electoralmente. E esta é a última reflexión que debemos facer: ¿que está a pasar na nosa sociedade para que se penalice máis un discurso radical de esquerdas que a corrupción ou o populismo de extrema dereita?
É certo que cando vendes o espazo doutros, estás orientando o voto do teu electorado cara a eses outros. O votante compra orixinais, non copias. Feijóo debería sabelo ben porque, co seu discurso contra a inmigración —por citar un exemplo—, o votante de centro non votará ao PP, e o votante que lle compre ese discurso votará a VOX.
O curioso de Portugal é que a fuga de votos polo discurso radical de Pedro Nuno, á esquerda do PS, non foi parar ao Bloque de Esquerdas nin ao Partido Comunista, senón á extrema dereita. Non esquezamos que Hitler chamou ao seu partido “Nacional Socialista”, que Mussolini viña do Partido Socialista, e que Franco xenerou un discurso “social” baseado no nacional-sindicalismo; é dicir, utilizou termos e conceptos da esquerda para enganar e seducir o voto obreiro e das masas populares golpeadas pola crise do 29 e polo Tratado de Versalles, grazas ao cal o fascismo chegou ao poder, ou intentou xustificar o apoio ao golpe de Estado en España.
Que ninguén dea por feito que os sectores máis febles da sociedade votan á esquerda pero, sobre todo, que ninguén esqueza que os extremos se tocan. E, nalgún caso, mesmo se superpoñen.
A última nota de esperanza é o proceso que agora inicia o Partido Socialista coa dimisión de Pedro Nuno, que nos permitirá saber se o Partido Socialista ten capacidade de reinventarse e volver ao posto que historicamente ocupou, ou se, seguindo a estela de Francia e Italia, entra definitivamente na senda da insignificancia e da autoinmolación.
Do que está a ocorrer en Portugal quizais tamén debería tomar nota España, especialmente no que atinxe aos perigos que implica a desaparición de líderes monopolísticos, ou o que é o mesmo: dos “putos amos”.